PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ VIỆT NAM – THỰC TIỄN TỪ HIỆP HỘI, DOANH NGHIỆP VÀ KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo, các nhà khoa học, các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp,

Đầu tiên, tôi xin được thay mặt Hiệp hội DN ngành CNHT Thủ đô Hà Nội trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và Ban Tổ chức đã mời tới tham gia Hội thảo quan trọng về phát triển CNHT Việt Nam lần này.

Do thời gian Hội thảo có hạn và để dành thời gian cho các đại biểu khác tham luận, tôi xin phép phát biểu tóm tắt trong khoảng 7 phút một số nội dung chính trong bài Tham luận đã gửi Ban Tổ chức như sau:

Giai đoạn 2026-2031 là bản lề để Việt Nam hướng tới mục tiêu năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, các Nghị quyết 57, 68, 10, 27 và 36 về khoa học công nghệ, kinh tế tư nhân, FDI, không gian phát triển và kinh tế biển cần được cộng đồng doanh nghiệp coi là căn cứ trực tiếp để xây dựng chiến lược đầu tư, công nghệ, nhân lực, thị trường và chuỗi cung ứng. Câu hỏi đặt ra là: Việt Nam muốn tăng trưởng hai con số bền vững thì phần giá trị do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra trong mỗi sản phẩm phải tăng như thế nào?

Từ thực tiễn Hiệp hội Doanh nghiệp ngành Công nghiệp Hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA) và doanh nghiệp hội viên, chúng tôi thấy ba điểm nghẽn:

+ Doanh nghiệp Việt Nam còn nhỏ và phân tán;

+ Khoảng cách về công nghệ, vốn, nhân lực, thử nghiệm và chứng chỉ còn lớn;

+ Đặc biệt là thiếu “thị trường đầu tiên” – đầu tư xong thì ai mua, tiêu chuẩn nào, thử mẫu ra sao và khi nào có đơn hàng.

Vì vậy, kiến nghị đầu tiên và mạnh nhất của chúng tôi là nghiên cứu xây dựng Luật Công nghiệp hỗ trợ. Nếu trước mắt chỉ tích hợp trong Luật Công nghiệp trọng điểm thì CNHT phải có một chương riêng đủ mạnh, không chỉ là một nhóm ưu đãi. Chúng tôi thấy rằng, tại Hàn Quốc có luật chuyên biệt về vật liệu, linh kiện và thiết bị; Nhật Bản luật hóa sâu quan hệ giữa bên đặt hàng và nhà cung cấp nhỏ; Trung Quốc dùng luật doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng chính sách công nghiệp để nâng doanh nghiệp chuyên sâu. Bài học chung là chính sách phải đủ cao, đủ dài hạn và gắn trực tiếp với chuỗi cung ứng. Thực tiễn DN CNHT Việt Nam trong thời gian dài vừa qua không thể … và nhận được ưu đãi gì bao gồm … nếu hiểu theo nghĩa tích cực.

Kiến nghị thứ hai là Chương trình phát triển 5.000 doanh nghiệp CNHT Việt Nam có năng lực thực chất đến năm 2035. Không đếm doanh nghiệp trên giấy. Mỗi doanh nghiệp phải có hồ sơ năng lực, thiết bị, chứng chỉ, công suất, lộ trình công nghệ và được kết nối với một khách hàng, một chuỗi cung ứng, một mục tiêu sản phẩm cụ thể.

Kiến nghị thứ ba là chuyển từ “xúc tiến kết nối” sang “phát triển nhà cung cấp”. Với các dự án lớn và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), ngay từ đầu cần có danh mục sản phẩm có thể mua trong nước, tiêu chuẩn, chương trình thử mẫu và lộ trình nâng tỷ lệ mua hàng Việt Nam. Chất lượng FDI cần được đo thêm bằng số nhà cung cấp Việt Nam được nâng cấp và giá trị mua hàng ở Việt Nam. Ở đây tôi cũng đề cập tới các dự án trong thời gian qua do Nhà nước hoặc DN Việt nam thực hiện.

Một nội dung mới mà chúng tôi đề xuất là “Công nghiệp hỗ trợ cho phát triển không gian quốc gia”. Chính sách CNHT không thể chỉ phục vụ những ngành đang có hôm nay. Phải chuẩn bị năng lực sản xuất cho mặt đất và lòng đất – metro, công trình ngầm, khai khoáng sâu; cho không gian biển – đóng tàu, thiết bị biển, điện gió ngoài khơi; cho không gian tầm thấp – thiết bị bay không người lái; cho hàng không và tiến tới vệ tinh, vũ trụ. Đây cũng là các lĩnh vực có nền tảng công nghệ lưỡng dụng dân sinh – quốc phòng rất rõ.

Để biến định hướng đó thành năng lực thực, chúng tôi đề nghị hình thành các Tổ hợp công nghiệp công nghệ (Techno Park) ở ba miền Bắc – Trung – Nam của Việt Nam, gắn doanh nghiệp Việt Nam với Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hoa Kỳ, Nga và các đối tác có thế mạnh. Tại Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP), được Thủ tướng chấp thuận đầu tư và bổ sung vào quy hoạch KCN cả nước từ năm 2010, do Tập đoàn N&G Việt Nam phát triển, mô hình Tổ hợp công nghiệp công nghệ Việt Nam – Nhật Bản đang được hình thành với sản xuất linh kiện cơ khí chính xác cho hàng không – vũ trụ và nhiều ngành công nghệ cao. Mô hình đã được phía Nhật Bản quan tâm nhưng quy mô còn khiêm tốn và cần cơ chế hỗ trợ về thử nghiệm, chứng nhận, đào tạo, tín dụng và doanh nghiệp vệ tinh.

Chúng tôi đề nghị ba miền đất nước không phát triển thành ba “ốc đảo”. Các Tổ hợp công nghiệp công nghệ phải liên thông bằng bản đồ năng lực cung ứng quốc gia, dữ liệu doanh nghiệp, tiêu chuẩn và đơn hàng; Nhà nước hỗ trợ hạ tầng dùng chung, nghiên cứu và phát triển, thử nghiệm, chứng nhận và đào tạo; doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tư sản xuất và cạnh tranh.

Kính thưa Quý vị đại biểu!

Cuối cùng, mọi chính sách phải quản trị bằng chỉ số đánh giá kết quả (KPI): bao nhiêu doanh nghiệp đạt chuẩn quốc tế; bao nhiêu doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp cấp 1/cấp 2 (Tier 1/Tier 2); giá trị mua hàng trong nước tăng bao nhiêu; bao nhiêu sản phẩm thay thế nhập khẩu và vượt thử nghiệm, chứng nhận. Chúng ta cần đo kết quả ở nhà máy và trong hợp đồng, không chỉ đo số chương trình hỗ trợ.

Kính thưa Hội thảo, Việt Nam không thể trở thành nước công nghiệp phát triển chỉ bằng việc có nhiều nhà máy đặt trên lãnh thổ Việt Nam. Điều quan trọng là ngày càng nhiều phần giá trị của sản phẩm được nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và làm chủ bởi doanh nghiệp Việt Nam.

Nếu chúng ta có một Luật CNHT đủ mạnh, một chương trình phát triển doanh nghiệp thực chất, cơ chế vốn – công nghệ – thử nghiệm – thị trường đồng bộ, cùng chiến lược CNHT cho phát triển không gian quốc gia và mạng Tổ hợp công nghiệp công nghệ của ba miền đất nước, CNHT có thể trở thành một động lực quan trọng để Việt Nam tăng trưởng hai con số và tiến tới một nền công nghiệp tự chủ, hiện đại và cao hơn nữa là bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam trước sau biến cố của thiên tai – dịch họa khôn lường.

Kính chúc Hội thảo thành công tốt đẹp !

Xin trân trọng cảm ơn!

Nguồn: https://hansiba.vn/bai-pphat-bieu-cua-chu-tich-hansiba-tai-hoi-thao-khoa-hoc-cong-nghiep-ho-tro-viet-nam/