Sáng ngày 30/9, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Phú Thọ, Hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam” được tổ chức với sự tham dự của lãnh đạo Trung ương, các ban, bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Hội thảo có sự tham dự, chủ trì của Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; đồng chí Phạm Gia Túc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; đồng chí Phạm Đại Dương, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ; đồng chí Lê Mạnh Hùng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Công Thương; đồng chí Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Hoàng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn N&G đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp ngành Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) chỉ ra 3 điểm nghẽn lớn của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ: quy mô còn nhỏ và phân tán; khoảng cách về công nghệ, vốn, nhân lực, thử nghiệm và chứng nhận còn lớn; đặc biệt là thiếu “thị trường đầu tiên”. 

Ảnh: ông Nguyễn Hoàng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn N&G; Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp ngành Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) phát biểu tại Hội thảo.

Ba điểm nghẽn lớn của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch HANSIBA cho rằng giai đoạn 2026–2031 có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình nâng cao năng lực công nghiệp và thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn của Việt Nam.

Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Hà Nội, ông Nguyễn Hoàng chỉ ra ba điểm nghẽn lớn.

Thứ nhất, doanh nghiệp Việt Nam còn nhỏ và phân tán, khiến khả năng đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng còn hạn chế.

Thứ hai, khoảng cách về công nghệ, vốn, nhân lực, thử nghiệm và chứng nhận giữa doanh nghiệp trong nước với yêu cầu của các chuỗi cung ứng lớn vẫn còn đáng kể.

Đặc biệt, theo Chủ tịch HANSIBA, doanh nghiệp đang thiếu một yếu tố có tính quyết định là “thị trường đầu tiên”. Câu hỏi đặt ra sau khi doanh nghiệp đầu tư nhà xưởng, máy móc và công nghệ là sản phẩm sẽ bán cho ai, đáp ứng tiêu chuẩn nào, thử mẫu ra sao và bao giờ có đơn hàng.

Những vấn đề này cũng tương đồng với nhận định tại Hội thảo của Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị khi cho rằng điểm nghẽn của công nghiệp hỗ trợ hiện nay không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp mà còn ở năng lực tham gia các tầng có giá trị gia tăng cao; trong đó doanh nghiệp còn khó khăn về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và R&D.

Kiến nghị xây dựng Luật Công nghiệp hỗ trợ

Từ thực tế trên, kiến nghị đầu tiên và được ông Nguyễn Hoàng nhấn mạnh là nghiên cứu xây dựng Luật Công nghiệp hỗ trợ.

Theo ông, nếu trước mắt công nghiệp hỗ trợ được tích hợp trong Luật Công nghiệp trọng điểm thì cần có một chương riêng đủ mạnh, thay vì chỉ được xem như một nhóm đối tượng hưởng chính sách ưu đãi.

“Chính sách phải đủ cao, đủ dài hạn và gắn trực tiếp với chuỗi cung ứng”, ông Nguyễn Hoàng nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch HANSIBA, hệ thống chính sách cần tạo được hành lang để doanh nghiệp có thể chủ động đầu tư dài hạn vào công nghệ, nhân lực, tiêu chuẩn và năng lực sản xuất. Đây cũng là kiến nghị HANSIBA từng nhiều lần đưa ra trong các diễn đàn về phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Đáng chú ý, từ tháng 5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035 tại Quyết định 929/QĐ-TTg. Chương trình xác định công nghiệp hỗ trợ là nền tảng để phát triển nền công nghiệp quốc gia bền vững, tự chủ và hiện đại; đồng thời đặt trọng tâm vào nâng cao năng lực doanh nghiệp theo chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị và yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng của doanh nghiệp dẫn dắt.

Đề xuất phát triển 5.000 doanh nghiệp có năng lực thực chất

Một đề xuất khác được ông Nguyễn Hoàng đưa ra là xây dựng Chương trình phát triển 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam có năng lực thực chất đến năm 2035.

Theo đó, mục tiêu không chỉ dừng ở việc tăng số lượng doanh nghiệp mà phải xác định cụ thể năng lực của từng doanh nghiệp.

Mỗi doanh nghiệp cần có hồ sơ năng lực, hệ thống thiết bị, chứng chỉ, công suất, lộ trình công nghệ và được kết nối với một khách hàng, một chuỗi cung ứng hoặc một mục tiêu sản phẩm cụ thể.

Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng của Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ 2026–2035, trong đó Nhà nước đặt mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, R&D, đổi mới công nghệ, sản xuất thử nghiệm và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Từ “xúc tiến kết nối” sang phát triển nhà cung cấp

Ông Hoàng cho biết, một thay đổi quan trọng trong cách thức hỗ trợ công nghiệp hỗ trợ là cần chuyển từ “xúc tiến kết nối” sang “phát triển nhà cung cấp”.

Đối với các dự án lớn và doanh nghiệp FDI, ngay từ giai đoạn đầu cần xác định những sản phẩm có khả năng mua trong nước, tiêu chuẩn kỹ thuật, chương trình thử mẫu và lộ trình nâng tỷ lệ mua hàng Việt Nam.

“Chất lượng FDI cần được đo thêm bằng số nhà cung cấp Việt Nam được nâng cấp và giá trị mua hàng ở Việt Nam”, ông Nguyễn Hoàng đề xuất.

Quan điểm này tương đồng với định hướng được nêu tại Hội thảo, theo đó thu hút FDI cần chuyển mạnh theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa, trong đó công nghệ, R&D, nhân lực chất lượng cao và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam là những tiêu chí quan trọng.

Mở rộng không gian phát triển của công nghiệp hỗ trợ

Một nội dung mới được Chủ tịch HANSIBA đề xuất là phát triển “công nghiệp hỗ trợ cho phát triển không gian quốc gia”.

Theo đó, chính sách công nghiệp hỗ trợ không chỉ tập trung vào những ngành đang có mà cần chuẩn bị năng lực sản xuất cho các lĩnh vực mới và có hàm lượng công nghệ cao như metro, công trình ngầm, khai khoáng sâu, kinh tế biển, đóng tàu, thiết bị biển, điện gió ngoài khơi, thiết bị bay không người lái, hàng không và từng bước hướng tới lĩnh vực vệ tinh, vũ trụ.

Đây cũng là nhóm lĩnh vực được định hướng trong nội dung phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Hội thảo, với yêu cầu chủ động chuẩn bị năng lực cho bán dẫn, AI, robot, tự động hóa, vật liệu mới, pin và lưu trữ năng lượng, thiết bị bay không người lái, hàng không – vũ trụ và sản xuất thông minh.

Đề xuất hình thành các Techno Park tại ba miền

Để hiện thực hóa các định hướng trên, HANSIBA đề xuất hình thành các Tổ hợp công nghiệp công nghệ (Techno Park) tại ba miền Bắc – Trung – Nam, tạo không gian liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác quốc tế có thế mạnh về công nghệ và chuỗi cung ứng.

Theo ông Nguyễn Hoàng, các tổ hợp này không nên phát triển thành những “ốc đảo” riêng biệt mà cần được liên thông bằng bản đồ năng lực cung ứng quốc gia, dữ liệu doanh nghiệp, hệ thống tiêu chuẩn và đơn hàng.

Nhà nước có thể tập trung hỗ trợ hạ tầng dùng chung, R&D, thử nghiệm, chứng nhận và đào tạo; trong khi doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tư sản xuất, nâng cao năng lực và cạnh tranh trên thị trường.

Tại Hà Nội, ông Nguyễn Hoàng dẫn chứng mô hình Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP) và định hướng hình thành tổ hợp công nghiệp công nghệ Việt Nam – Nhật Bản với các lĩnh vực sản xuất linh kiện cơ khí chính xác, hàng không – vũ trụ và công nghệ cao.

Trước đó, HANSIBA cũng từng đề xuất phát triển các tổ hợp công nghiệp theo hướng gắn hạ tầng sản xuất với hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và kết nối chuỗi giá trị.

Đo hiệu quả bằng đơn hàng và năng lực doanh nghiệp

Kết thúc tham luận, Chủ tịch HANSIBA đề xuất các chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ cần được quản trị bằng những chỉ số kết quả cụ thể.

Các chỉ số được đề xuất gồm số doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn quốc tế, số doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp Tier 1/Tier 2, giá trị mua hàng trong nước tăng thêm, số sản phẩm thay thế nhập khẩu và số sản phẩm vượt qua các yêu cầu về thử nghiệm, chứng nhận.

Cần đo kết quả “ở nhà máy và trong hợp đồng”, thay vì chỉ đo bằng số lượng chương trình hỗ trợ được triển khai, ông Nguyễn Hoàng nhấn mạnh.

Đây cũng là hướng tiếp cận đang được đặt ra ở cấp chính sách. Tại Hội thảo, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ “nội địa hóa sản phẩm” sang “nội địa hóa giá trị và năng lực”, chuyển từ hỗ trợ theo danh mục sang hỗ trợ theo chuỗi, theo đơn hàng và kết quả đầu ra.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng cho rằng Việt Nam không thể trở thành một nước công nghiệp phát triển chỉ bằng việc có nhiều nhà máy đặt trên lãnh thổ. Điều quan trọng hơn là ngày càng nhiều giá trị trong mỗi sản phẩm được nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và làm chủ bởi doanh nghiệp Việt Nam.

Nếu các chính sách về thể chế, vốn, công nghệ, thử nghiệm, chứng nhận và thị trường được triển khai đồng bộ, công nghiệp hỗ trợ có thể đóng vai trò ngày càng lớn trong việc nâng cao năng lực nội sinh, tăng tỷ lệ giá trị tạo ra trong nước và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

 Ảnh: ông Nguyễn Hoàng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn N&G chụp ảnh cùng các đồng chí lãnh đạo tại Hội thảo.